Aylardır kamuoyunda tartışılan, ‘geliyor, önlem alın’ denilen şey oldu ve balon hisseler patladı. Ama patlama bu hisseler fonların içindeyken oldu. Ve tüm piyasaya silsile halinde yayıldı. SPK, 7 portföy yönetim şirketinin 131 fonunu işleme kapattı ve tasfiyeye aldı. Bu fonlarda yatırımcıların yaklaşık 850 milyar TL(kapatıldığı tarihte) üzerinde bir tasarrufunun olduğu söyleniyor. Fon yatırımcıları birikimlerine erişemiyor, tasfiyeye alınan fon varlıkları, piyasada satış baskısının giderek ağırlaşmasına neden oluyor ve buradaki likidite krizinin tüm ekonomiye yayılmasından endişe ediliyor.
Tarihe ve kendime not düşmek için olayın gelişimini Tera portföy fonları üzerinden açıklama çalışayım:
İlk adım; birkaç kişinin katılma paylarına sahip olduğu bir serbest fon kuruluyor. (Serbest fonlarda portföyün tamamıyla tek bir yatırım aracı alınabiliyor+Yüksek tutarda kaldıraç kullanılabiliyor.) Bu fona Tera’nın ortak olduğu veya ilişkili olduğu hisse senetleri (Örnek; destek faktoring) alınıyor. Tabi ki yoğun alımlarla hisselerin ve dolayısıyla bu hisseleri taşıyan fonların fiyatı yükseliyor.
İkinci adım olarak serbest fon olarak kurulan bu fonlar TEFAS platformunda herkesin yatırımına açılıyor. (Hem de SPK izni arkadan gelecek şekilde.)
Fonlardaki yüksek getiriyi gören küçük yatırımcılar, bu fonları almaya başlıyor. Katılımcılar aldıkça fonun portföyündeki hisse senetlerinin de fiyatı artıyor. Belli bir yerden sonra fonun portföyündeki hisselerin tek alıcısı küçük yatırımcıların girmeye devam ettiği bu fonlar oluyor.
Daha sonrasında devreye para piyasası fonu giriyor. Normalde vadesi belli olmayan yatırım araçlarını (hisse senedi vb) portföyüne alamayan para piyasası fonlarına, ters repo teminatı olarak, hisse senetleri alınıyor. Bu repolar, para piyasası fonlarının diğerlerinden daha fazla kazanmasını ve getirilerinin artmasını sağlıyor. Bu kez de para piyasası fonlarının yatırımcıları artmaya ve ciddi para girişleri olmaya başlıyor. Tabi ki, paralar fonun portföyünde ters repo olarak görünürken, aslında piyasalarda malum hisselere alıma gidiyor.
Bu arada fonların portföyünde olup da, habire şişirilen bu balon hisseler, BİST 30 endeksine giriyor. TEFAS’ta işlem gören başta hisse fonlar olmak üzere, diğer fonlar da bir anlamda endeksin getirisinden kopmamak için balon hisselerden alım yapıyorlar.
Buraya kadar olan olayları, tüm kamu kurumları izliyor. Borsa, SPK, Takasbank, MKK kimse burada ne oluyor, bu hisseler nasıl olur da ‘ülkenin en büyük bankalarını, sanayi kuruluşlarını geçen fiyatlarla’ işlem görüyor, demiyor. Ta ki MSCI’dan uyarı gelip, ‘endeksleriniz gerçeği yansıtmıyor, böyle devam ederse sizi mevcut seviyenizden bir alt seviyeye indireceğiz’ diyene kadar.
İlk başta kamu kurumları sanki bir şey yokmuş gibi davranıyor ama ağustosta ikinci uyarı gelince SPK serbest fonları düzenleyici kararlar alıyor. Tabi ki Tera gibi kurumların yönettiği fonların portföylerinde şişirilen Destek Faktoring gibi hisseleri, o fiyatlardan alacak kimse çıkmıyor. Tera gibi kurumların yöneticileri artık şişiremeyeceklerini anladıkları hisse senetlerini, yönettikleri fonlara gerek borsadan alım, gerekse de ters repo yoluyla aktararak, tüm riski bu fonlara yatırım yapan küçük yatırımcıların üstüne yıkıyor.
Bunun üstüne SPK, bu manipülasyona alet edilen fonları işleme kapatınca olan oluyor. Piyasada likidite krizi başlıyor. Rakamlar o kadar büyük ki, silsile halinde tüm piyasayı aşağı sürüklüyor. (Bugün Tera Yatırım Bankası A.Ş., Destek Yatırım Bankası A.Ş., Hedef Yatırım Bankası A.Ş., Destek Finans Faktoring A.Ş. ve Tera Finans Faktoring A.Ş.’nin yönetimlerinin TMSF’ye devredilmesine karar verildi.)
BİST 100 aylık %14 kayıpla 12 bin seviyelerini aşağı kırdı. Fonların elindeki balon varlıklar halen taban-taban aşağı gitmeye devam ediyor. Yarında itibaren endeksten çıkacak olan Destek faktoring gibi hisseler nedeniyle, en azından BİST 100’de de yavaş yavaş toparlanma emareleri görülebilir.
Bu arada altın da %5 değer kaybedince yatırımcıların sığınacağı tek dal, mevduat ve benzerleri oluyor.
Döviz tarafında halen enflasyon altı hareket devam ediyor. Uluslararası boyutta iş yapan üretici firmalar başta olmak üzere sıkıntılar, konkordatolar artıyor.
Altının ve hisse senetlerinin düşüşte olması nedeniyle faizsiz tarafta getiri sağlayacak tek yatırım enstrümanı kira sertifikaları oldu. Faizsiz gönüllü BES fonlarında BHK %3 ile ayın en iyi getirisine sahip. THK ve KRU onu takip ediyor. Ancak kira sertifikası fonlarının sayısının az olması listeye negatif getirili fonların girmesine neden olmuş.
Yıllık getirilerde KGC %53 getiriyle ilk sırada iken, THK %46 ile ikinci sırada. Aynı dönemde TÜFE %32, BİST 100 %11, Dolar/TL %18, Gram Altın %28, gram gümüş %54 olarak gerçekleşmiş. (Veriler Fonbul’dan) Yıllık getirilerde gram gümüşün getirisini aşabilen faizsiz BES fonu olmamış.
3 yıllık dönemde altın fonları listeyi işgal etmiş. AGA %342 getiriyle ilk sıradayken, GEV %324 ile onu takip ediyor. Aynı dönemde TÜFE %166, BİST 100 %47, Dolar/TL %79, Gram Altın %305, Gram Gümüş %392 getiri yapmış. Dönemin en iyi getirisini yapan gram gümüşün getirisini geçebilen fon yok.
5 yıllık dönemde de AGA ilk sırada. Bu dönemde TÜFE %661, BİST 100 %783, Dolar/TL %451, Gram Altın %1214, Gram Gümüş %1412 olarak gerçekleşmiş. AGA bu dönemin en iyi getirisini yapan gram gümüşün getirisini geçebilen tek fon olmuş.
10 yıllık dönemde getiriler; TÜFE %1423, BİST 100 %1495, Dolar/TL %1534, Gram Altın %5098 ve gram Gümüş de %5083 olarak gerçekleşmiş. AGA %5670 getiriyle dönem birincisi ve gram altını yenen tek fon olmuş.
Şimdi 1,3,5 ve 10 yıllık vadelerdeki getiri tablosundaki fonları aynı tabloda görebileceğimiz şekilde yerleştirelim. Bakalım, hangi fonlarda istikrarlı getiri var, hangileri listelere girip-çıkmış.
1,3,5 ve 10 yıllık vadelerde en iyi getiri tablosunda olan fonlar:(A’dan Z’ye)
Yok
En az üç vadede en iyi getiri tablosunda olan fonlar:
AEA-AGA-GHA-HEA-KEF-VEY-VGA
En az iki vadede en iyi getiri tablosunda olan fonlar:
KEH-KJM-MEA
Bol, bereketli kazançlar dileğiyle….