SÜRDÜRÜLEBİLİR DEVLET KATKISI

Bireysel emeklilik sistemi 17. yaşını kutluyor. 2003 yılında başlayan bireysel emeklilik uygulaması 2013’te %25* devlet katkısı, 2017’de de Otomatik katılım sistemi ile gelişimini sürdürüyor.

Bireysel emeklilik sisteminin en büyük motivasyon kaynağı devlet katkıları. 2013’te başlayan %25* devlet katkısı uygulaması, bir anda BES’in cazibesini artırdı; tabi katılımcıları da. Sistemde gönüllü tarafta 6,9 milyon katılımcı, OKS’de de 5,7 milyon çalışan ve toplamda 163 milyar liralık birikim var. Az şey değil elbette.

Sisteme girenlerin birikimleri arttıkça, daha fazla sayıda insanın BES’le ilgilendiği, daha fazla katılımcının da fonlarını değiştirdiği, hesaplarını takip ettiği gözleniyor. BES’in gelişimi açısından bu çok önemli. Devlet katkılarıyla ilgili en önemli sorunların başında devlet katkısı fonlarının getirileri yer alırken, katkıların ne kadar devam edeceği konusu da, kafaları meşgul ediyor.  Getiriler ile ilgili daha önce bir çalışma yaptığımız için bu yazıda devlet katkılarının sürdürülebilirliği konusunu inceleyeceğiz.

DEVLET KATKISINI HAK ETMEK

Sistemde 10 yıl ve 56 yaşını tamamlayanlar ile vefat, maluliyet gibi sebeplerle sistemden ayrılanlar devlet katkısı fonlarındaki birikiminin tamamını alabiliyor. Bunların dışında sistemden erken ayrılanlar, sistemde geçirdiği süreye göre kademeli olarak devlet katkılarını hak ediyor. Sistemde 3 yılını tamamlayanlar, devlet katkısı fonlarındaki birikimin %15’ine, sistemde altı yılını tamamlayanlar  %35’ine, sistemde 10 yılını tamamlayanlar da eğer 56 yaşını tamamlamamış ise, devlet katkısı fonlarındaki birikimin %60’ına hak kazanıyor.

DEVLET KATKISI DEVAM EDECEK Mİ?

Devletin BES için yapacağı katkılar her yıl bütçede yer alıyor. 2021 yılı için BES’e devlet katkısı olarak aktarılmak üzere 5,8 milyar lira ayrıldı. Bu rakam 2020’de 5,1 milyar lira idi. 5,8 milyarla birlikte 2013’ten bu yana bütçeden karşılanan katkı payı tutarı toplamda 31,4 milyara ulaşacak.  Diyeceksiniz ki, devlet katkısında biriken toplam fon tutarı zaten 20 milyar. Bunun kalanı nerede? Devlet katkısı için bütçeden ayrılan ile sistemdeki birikim arasında fark yaratan iki nedenden söz edilebilir. Bunlardan birincisi emeklilik, vefat, maluliyet gibi sebeplerle birikiminin ve devlet katkılarının tamamını alıp sistemden ayrılanlar. İkincisi ise, sistemden erken ayrıldığı için devlet katkılarına hiç hak kazanamayan veya kısmi olarak hak kazananlar. Sistemden emeklilik, vefat, maluliyet gibi nedenlerle veya 10 yıl ve 56 yaşını tamamlamadan ayrılan katılımcıların, hak kazandığı devlet katkıları kendilerine ödeniyor. Hak kazanılamayan kısmı ise bütçeye gelir kaydedilmek üzere geri iade ediliyor. Gerek katılımcıya ödeme yapılması, gerekse de bütçeye gelir kaydedilmek üzere iade edilmesi durumlarının her ikisinde de sistemdeki devlet katkısı birikiminde azalma gerçekleşiyor.

Devlet katkıları ne zamana kadar ödenmeye devam edecek, sorusu katılımcılar tarafından çokça dile getiriliyor. Bu sorunun cevabında belli bir tarih deklere edilemiyor ama devlet her yıl artan miktarda katkı payı ödemesini bütçeye koyuyor ve peyderpey sisteme aktarıyor. BES şirketleri de gereken şartları taşıyanlara devlet katkılarını ödüyor. Halihazırda devlet katkılarının sürdürülebilirliği konusunda bir sıkıntı gözlenmiyor.

DK’NIN HAK KAZANILAN KISMI

Peki, sistemdeki devlet katkısı fonlarında yaklaşık 20 milyar lira birikmiş. Acaba katılımcılar bunların ne kadarına hak kazanmış? Yani emeklilik, maluliyet gibi nedenlerle olası şekilde sistemden ayrılacak olanlara ne kadar ödeme yapılacak?  EGM’nin 31 Ağustos 2020 verilerine göre, o tarihte 19 milyar lira olan devlet katkısı fonlarının katılımcılar tarafından hak kazanılan kısmının 5 milyar lira olduğu görülüyor.

Sistemdeki devlet katkıları bir taraftan yeni katkı payı girişleri ve getiriler ile artmaya devam ederken, diğer yandan sistemden ayrılanlara yapılacak ödemeler artış hızını yavaşlatacak. Ama toplamda artış eğilimi daha güçlü. Bu eğilimin korunması için bir taraftan sisteme yeni girişlerin olması gerekirken, diğer taraftan emeklilik hakkı kazananların sistemde kalmaya devam etmeleri gerekiyor. Peki,  emeklilik hakkı kazananları sistemde kalmaya nasıl ikna ederiz? Acaba emeklilik kriterlerini karşılayan katılımcılara ‘kısmı çıkış’ hakkı versek nasıl olur? Ya da katılımcıların hak kazandıkları devlet katkılarını kendi yönetmelerini sağlayacak bir değişiklik? Belki de 10 yıl ve 56 yaşında emeklilik hakkı kazananlara, sistemden çıkarken uygulanan %5 stopajın, kademeli olarak aşağı çekilmesi? Olasılıklar çok, yeter ki, istensin…

*22 Ocak 2022 Cumartesi ve 31727 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Kanunu’nda yapılan değişiklik ile devlet katkısı %25’ten %30 çıkarıldı.