Son bir ay fonlarla yatıp, fonlarla kalkıyoruz. 7 portföy yönetim şirketinin kurucusu ve işleticisi olduğu 131 fon işleme kapatıldı. 90 civarında serbest fonda aylık fiyat açıklamasına başlandı. Serbest fonların portföylerine alınacak varlıklara sınırlama getirildi.
Peki, ne oldu da fonlar gündeme oturdu? Fonla yatıp-kalkar olduk?
Aslında Kasım 2025’te Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek TSPB Kongresinde ‘fonlarda manipülasyon yapıldığını biliyoruz’ demişti. Bakan manipülasyonu bildiğine göre mutlaka bunun öncesi de var. Ama olayların başlangıç tarihi olarak, Kasım 2025’i alalım.
Bu açıklamaların üzerine SPK tüm piyasa katılımcılarının görüşlerini almaya başladı. Ama Haziran ortalarında MSCI’dan uyarı gelene kadar hiç birşey yapılmadı. MSCI ‘Türk piyasalarında fiili dolaşım oranlarının hesaplanmasında problem olduğunu bunun giderilmesini, aksi halde Türkiye’nin gelişmekte olan ülke seviyesinden bir alt seviyeye alınacağını’ duyurdu.
MSCI temmuz ve ağustosta uyarılarını yineledi. ve Türkiye’ye Kasım ayına kadar süre verdi. Ardından FTSE’den de gelen uyarılar sonrası SPK ‘Fon Rehberi’ni güncelleyerek serbest fonlara alınacak varlıklara sınırlama getirdi. Bazı fonlarda aylık fiyat açıklamasına geçildi.
17 Eylül günü ise TERA, Pusula, Bulls, Atlas, Hedef, A1 Kapital ve Pardus’un kurucusu olduğu 131 fon işleme kapatıldı ve tasfiyeye alındı. Bunların arasında para piyasası fonları da var. Böylece 455 bin yatırımcının o günkü fiyatlarla yaklaşık 850 milyar liralık birikimi blokede kalmış oldu.
Peki MSCI’nın uyarısı hisse senetleriyle ilgili, neden kabak fonların başına patladı?
Tera, Pusula ve diğer portföy yönetim şirketleri şöyle bir akış geliştirmiş. Önce ilişkili şirket hisseleri halka arz ediliyor. Bu hisseler piyasadan toplanıp fiyatı yükseltilmeye başlanıyor. Serbest fonlar tek bir hisseye yatırım yapabildiği ve kaldıraç da kullanabildiği için, serbest fonlar kurularak, fonlarla da bu hisselere yatırım yapılıyor. Hisseler piyasada yükseldikçe yükseliyor. (Bu hisselerde işlem hacmi yapılarak BİST 100 ve BİST 30 endekslerine dahil ediliyorlar. Böylece hisse fonların hemen hemen tümünden de talep gelmesi sağlanıyor.) Serbest fonlar da habire getiri yazıyor. Belli bir aşamada, serbest fonlar TEFAS’ta işleme açılıyor. Böylece küçük yatırımcılardan gelen para ile kurucu serbest fon yatırımcılarının fondan çıkışı sağlanıyor. Küçük yatırımcılardan gelen para artık piyasadaki hisseyi fonlamaya yetmeyince veya getiri hızı azalmaya başlayınca veya uyarılar nedeniyle hisselerden çıkmak isteyen ama yeterli alıcı bulamayan portföy yönetim şirketleri; para piyasası fonlarını devreye alıyor. Portföyüne vadesi belli olmayan varlık alması yasak olan para piyasası fonlarının portföylerine bu hisseler ters repo yoluyla dahil ediliyor. Bir müddet bu para piyasası fonları alternatiflerine göre daha iyi kazandırıyor. Yatırımcılar yavaş yavaş riski düşük olduğu varsayımıyla para piyasası fonlarına yöneliyor. PPF yatırımcılarından gelen para doğrudan hisse ters repoya yönlendiriliyor ve piyasada aşırı şişmiş bu hisseler, para piyasası fonlarının portföyünde birikmeye başlıyor.
Tabi ki bu süreçler olup biterken borsa yönetimi ‘bu hisse fiyatları neden uzaya doğru gidiyor’ diye sormuyor. SPK gelen şikayetlere rağmen yaklaşık bir yıl boyunca olayları seyrediyor. Para piyasası fonlarının portföylerinde bu hisselerin birikmesine izin veriyor. MKK fiili dolaşım rakamlarını yanlış hesaplıyor , TAKASBANK balon hisseleri teminata alıp, fon kullandırıyor vs. vs. Velhasıl, kamu gözetim ve denetleme sorumluluğunu yerine getirmiyor. Üst düzey ve bürokratların ve bakanların da içinde olduğu, milyar milyar para kazanılan bir sistem kuruluyor. Ortaya çıkan rakamlar milyon dolarlar, milyar, milyar liralar…Borsada şişirilen hisseler fonlara aktarıldıkça balon hisselerden çıkan büyük balinalar paralarını yurtdışına aktarıyor.
Bir aydır, her her yerde kaydı olan (Aracı kurumda, portföy yönetim şirketinde, borsada, TAKASBANK’ta) balina yatırımcıların izini bulamıyorlar! Ayrıca ‘Gönüllü iade hesapları’ açarak fazla kazananların, paraları bu hesaplara iade etmesini bekliyorlar’ Küçük yatırımcılar da içindeki balon hisseler olan fonlarla kalakalıyor.
Zarar gören sadece fonlara yatırım yapanlar mı? Tüm piyasa fonlardan gelen veya gelecek olan satış baskısıyla günbegün çöküyor. BİST 100 aylık bazda %13, BİST 30 ise %10 değer kaybediyor. (Ekim başında endekslere dahil edilecek hisseler yeniden belirlendi ve bu manipülatif hisseler endekslerden çıkarıldı.) Dolayısıyla tüm hisse senedi yatırımcıları, BES yatırımcıları, hatta tahvillerini ödeyemeyen adı geçen portföy yönetim şirketleri nedeniyle, piyasalar silsile halinde aşağı yönde hareket ediyor.
Ayın en iyi yatırım aracı olarak mevduat önde. Altın zararda.
(Bu çalışmaları yaparken, serbest fonlar, gayrımenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarını listelere dahil etmiyorum. Çünkü bu fonların yatırım yaptığı varlık grupları ve yatırım kuralları herkesin yatırım yapabildiği TEFAS fonlarından farklı.)
Aylık getirilerde ilk üç sırayı ‘yabancı’ ibareli fonlar almış. Tabloda ‘yabancı’ ibareli 5 fon var. TFF %7 getiriyle ilk sırada. (Son bir ayda %99’unu kaybetmiş fonlar da var.)
Petrol fiyatlarının yükselişiyle yıllık getirilerde AES %132 ile en iyi getiriyi yapmış. Ardından %95 ile CPT ve %83 ile PTO geliyor. 10 fonluk listede en alt sıradakilerin getirisi ile en üsttekinin getirisi arasında %100’lük bir fark oluşmuş. Aynı dönemde TÜFE %30, BİST 100 %17, Dolar/TL %18 Gram Altın %17, gram gümüş %26 olarak gerçekleşmiş. (Veriler Fonbul’dan) Son bir yılda TÜFE tüm yatırım araçlarının getirilerini törpülemiş. Allahtan, listedeki fonların hepsi TÜFE’yi yenmeyi başarmış.
3 yıllık getirilerde blockchain teknoloji fonları ile gümüş fonları yarışıyor. IVY %368 getiriyle ilk sırada iken aynı türden GBV %356 getiriyle onu takip ediyor. Alternatif piyasalara bakıldığında TÜFE %158, BİST 100 %49, Dolar/TL %78, Gram Altın %282, Gram Gümüş %343 getiri yapmış. Tablodaki fonlardan sadece ilk üçü dönemin en iyi getirisini yapan gram gümüşü geçmeyi başarmış.
5 yıllık getirilerde TÜFE %665, BİST 100 %758, Dolar/TL %434, Gram Altın %1153, Gram Gümüş %1194 olarak gerçekleşmiş. Aynı dönemde IIH %1705, ZBP %1450 ve HVS %1441 getiri yapmış. Dönemin en iyi getirisini gram gümüş yaparken, listedeki tüm fonların getirisi gram gümüşün üstünde.
10 yıllık getirilerde %7011 getiriyle ‘yabancı’ ibareli YAY öne çıkıyor. Yine ‘yabancı’ ibareli AFT %6497 getiriyle ikinci ve TCD %5964 ile üçüncü sırada. Aynı dönemde TÜFE %1447, BİST 100 %1463, Dolar/TL %1502, Gram Altın %5214, Gram Gümüş %5099 olarak gerçekleşmiş. Dönemin en iyi getirisini %5214 ile gram altın yapmış. Listedeki ilk beş fon bu getiriyi aşmayı başarmış.
1,3,5 ve 10 yıllık vadelerdeki getiri tablosundaki fonları aynı tabloda görebileceğimiz şekilde yerleştirelim. Bakalım, hangi fonlarda istikrarlı getiri var, hangileri listelere girip-çıkmış…
1,3,5 ve 10 yıllık vadelerde en iyi getiri tablosunda olan fonlar:(A’dan Z’ye)
4 vadede en iyi listesine giren fonlar:
Yok
En az üç vadede en iyi getiri tablosuna giren fonlar:
Yok
En az iki vadede en iyi getiri tablosunda olan fonlar:
HVS
Bol, bereketli kazançlar dileğiyle…