BES'TE TAKAS SÜRECİ

BES bir tasarruf ve emeklilik sistemi. Özel bir sistem olarak tasarlandığı için yatırımcılar BES’in işleyişini kavrayamıyor. Halbuki TAKAS açısından TEFAS’taki fon yatırımından hiçbir farkı yok. BES'te de fon paylarının takası TAKASBANK'ta gerçekleştiriliyor.

TEFAS'TAN FON ALIM-SATIMI

Şimdi düşünelim: TEFAS’tan fon alırken ne yapıyoruz? Hesabımıza önce para koyuyoruz, sonra da banka veya aracı kurumdaki hesabımızdan talimat veriyoruz değil mi? Talimatı alan aracı kurum yatırımcının parasını bloke ediyor ve talebi TAKASBANK'a iletiyor. TAKASBANK talep edilen fon paylarını blokeye alıyor ve yatırımcıdan gelen parayla, fon paylarını TAKAS ediyor. Parayı, talep edilen fonun portföy yöneticisine aktarırken, fon paylarını da alım talimatı veren yatırımcının saklama hesabına aktarıyor.

Fon satarken ne yapıyoruz?

Talimat verdiğimizde fon paylarımız blokeye alınıyor. Fon kurucusunun TAKASBANK nezdindeki hesabında da, para bloke ediliyor. Fon paylarıyla, para TAKASBANK nezdinde takas ediliyor ve satılan fonun parası hesabımıza geçiyor, satılan fon payları da fon kurucusuna iade ediliyor.

BES'TE FON ALIM-SATIMI

BES'te fon dağılım değişikliği yaparken birinci fark, BES şirketi TAKASBANK üyesi değil. Dolayısıyla BES katılımcılarının emirlerini doğrudan TAKASBANK'a aktaramıyor. O da ne yapıyor? Bizim talimatımızı TAKASBANK üyesi olan bir portföy yönetim şirketine iletiyor. Ne oldu, araya bir katman daha girdi.

TEFAS'ta aracı kurum/portföy yönetim şirketi+TAKASBANK olan akış;

BES tarafında; BES şirketi+portföy yönetim şirketi+TAKASBANK olarak gerçekleşiyor...

Bu nedenle BES şirketleri talimatları TAKASBANK talimat saati olan 13:30'a yetiştirmek için fon değişim talimatlarını TAKASBANK talimat saatinden önce alıyor. Böylelikle kendisi de bu talimatları portföy yönetim şirketine saat 13:30'a kadar bildirebilecek zaman kazanıyor.

Eğer talimatınız, BES şirketinizin talimat saatine yetişmezse; bir sonraki iş gününe kalıyor.

HESAPTA GÖRME

Diğer taraftan TEFAS yatırımcısı 14:30’dan sonra aldığı fonu yatırım hesabının portföyünde görüyor.

BES yatırımcısının aldığı fonun takası da 14:30’da gerçekleşiyor. Ama takasın gerçekleştiği bilgisi önce portföy yöneticisine, oradan BES şirketine, oradan da hesaplara yansıyor. Çoğunlukla katılımcı aldığı fonu ertesi işgünü BES hesabında görüyor.

FON DAĞILIM DEĞİŞİKLİĞİ TALİMATININ FARKI

TEFAS'ta işlem yaparken, her zaman işlemin bir ayağı nakitten oluşuyor. Fon alınırsa parası ödeniyor. Fon satılırsa parası alınıyor.

Ama BES tarafında fon dağılım değişikliği yapıldığında; önce fon payı satışı yapılıp, nakde dönülüyor. Sonra elde edilen bu nakitle fon payı alınıyor.

Ne oldu? Bir adet fon dağılım değişikliği ile TEFAS'taki işlemi 2'ye katlıyoruz.

Bu da katılımcılarda BES'te fon dağılım değişikliği çok uzuyor algısına neden oluyor. Halbuki BES fonlarının takası da aynen TEFAS fonlarının takası gibi TAKASBANK nezdinde ve aynı kurallara göre yapılıyor. BES'in farkı, sürece BES şirketi de dahil ediliyor. BES şirketinin sürece dahil edilmesi akışa bir katman daha ilave edilmesine neden oluyor. Ayrıca BES'te nakitte kalınamaması her fon dağılım değişikliği işleminde bir satış+bir alış işleminin gerçekleştirilmesine neden oluyor.

FON DAĞILIM DEĞİŞİKLİĞİ ÇOK UZUN SÜRÜYOR…

Fon dağılım değişikliğinin ne zaman tamamlanması gerektiğini kendiniz de hesaplayabilirsiniz: Takvimi elinize alın:

Talimatı iş günlerinde saat BES şirketinizin talimat saatine dek verirseniz: (Aklınızda kalması için saat 11’i baz alabilirsiniz.)

-Satış işlemi talimat verdiğiniz gün gerçekleşen piyasa fiyatlarıyla oluşan ve ertesi işgünü açıklanan fon fiyatlarından gerçekleşecek. Ancak fonun parasının hesaba yatması için valör süresi beklenecek. (talimat+valör süresi işgünü olarak.)

-Valör süresinde hesaba gelen para bir işgünü de para piyasası veya kira sertifikası fonunda bekleyecek. (Normalde alım emrinin de satış talimatıyla birlikte verilmesi gerekiyor ama şirketler satıştan gelen parayı hesaba yatırıyor ve o gece para piyasası fonu veya kira sertifikası fonunda bekletiyor.)

-Paranın hesaba yatması beklenince alım talimatı verme saati geçmiş oluyor. Alım talimatı ertesi işgünü işleme alınıyor.

-Alış talimatı verilen fon, (talimat günü piyasalarda gerçekleşen işlemlerin sonucunda) ertesi işgünü açıklanan fiyattan işlem görecek. Alımda valör genellikle bir gün. Valör günü saat 14:30’da fonun TAKAS’ı gerçekleşecek. Önce kurum bazında, oradan da katılımcıların hesabına dağıtılacak.

Bu akışları TAKASBANK BES üye girişinden nakit hareketlerinden işlemler tamamlandıktan sonra kontrol edebilirsiniz.

Eğer fon dağılım değişikliği işlemleriniz buradaki akıştan daha uzun sürüyorsa, Emeklilik Gözetim Merkezi başta olmak üzere, Türkiye Sigorta Birliği, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu ve Sermaye Piyasası Kurumuna bildirimde bulunabilirsiniz.