BES'TE TAKAS SÜRECİ — Zeynep Candan Aktaş

Jan 23

Jan 23 BES'TE TAKAS SÜRECİ

BES bir tasarruf ve emeklilik sistemi. Özel bir sistem olarak tasarlandığı için yatırımcılar BES’in işleyişini kavrayamıyor. Halbuki TAKAS açısından TEFAS’taki fon yatırımından hiçbir farkı yok. BES'te de fon paylarının takası TAKASBANK'ta gerçekleştiriliyor.

TEFAS'TAN FON ALIM-SATIMI

Şimdi düşünelim: TEFAS’tan fon alırken ne yapıyoruz? Hesabımıza önce para koyuyoruz, sonra da banka veya aracı kurumdaki hesabımızdan talimat veriyoruz değil mi? Talimatı alan aracı kurum yatırımcının parasını bloke ediyor ve talebi TAKASBANK'a iletiyor. TAKASBANK talep edilen fon paylarını blokeye alıyor ve yatırımcıdan gelen parayla, fon paylarını TAKAS ediyor. Parayı talep edilen fonun portföy yöneticisine aktarırken, fon paylarını da alım talimatı veren yatırımcının saklama hesabına aktarıyor.

Fon satarken ne yapıyoruz?

Talimat verdiğimizde fon paylarımız blokeye alınıyor. Fon kurucusunun TAKASBANK nezdindeki hesabında da, para bloke ediliyor. Fon paylarıyla, para TAKASBANK nezdinde takas ediliyor ve satılan fonun parası hesabımıza geçiyor, satılan fon payları da fon kurucusuna iade ediliyor.

BES'TE FON ALIM-SATIMI

BES'te fon dağılım değişikliği yaparken birinci fark, BES şirketi TAKASBANK üyesi değil. Dolayısıyla BES katılımcılarının emirlerini doğrudan TAKASBANK'a aktaramıyor. O da ne yapıyor? Bizim talimatımızı TAKASBANK üyesi olan bir portföy yönetim şirketine iletiyor. Ne oldu, araya bir katman daha girdi.

TEFAS'ta aracı kurum/portföy yönetim şirketi+TAKASBANK olan akış;

BES tarafında; BES şirketi+portföy yönetim şirketi+TAKASBANK olarak gerçekleşiyor...

Bu nedenle BES şirketleri talimatları TAKASBANK talimat saati olan 13:30'a yetiştirmek için fon değişim talimatlarını TAKASBANK talimat saatinden önce alıyor. Böylelikle kendisi de bu talimatları portföy yönetim şirketine saat 13:30'a kadar bildirebilecek zaman kazanıyor.

Eğer talimatınız, BES şirketinizin talimat saatine yetişmezse; bir sonraki iş gününe kalıyor.

HESAPTA GÖRME

Diğer taraftan TEFAS yatırımcısı 14:30’dan sonra aldığı fonu yatırım hesabının portföyünde görüyor.

BES yatırımcısının aldığı fonun takası da 14:30’da gerçekleşiyor. Ama takasın gerçekleştiği bilgisi önce portföy yöneticisine, oradan BES şirketine, oradan da hesaplara yansıyor. Çoğunlukla katılımcı aldığı fonu ertesi işgünü BES hesabında görüyor.

FON DAĞILIM DEĞİŞİKLİĞİ TALİMATININ FARKI

TEFAS'ta işlem yaparken, her zaman işlemin bir ayağı nakitten oluşuyor. Fon alınırsa parası ödeniyor. Fon satılırsa parası alınıyor.

Ama BES tarafında fon dağılım değişikliği yapıldığında; önce fon payı satışı yapılıp, nakde dönülüyor. Sonra elde edilen bu nakitle fon payı alınıyor.

Ne oldu? Bir adet fon dağılım değişikliği ile TEFAS'taki işlemi 2'ye katlıyoruz.

Bu da katılımcılarda BES'te fon dağılım değişikliği çok uzuyor algısına neden oluyor. Halbuki BES fonlarının takası da aynen TEFAS fonlarının takası gibi TAKASBANK nezdinde ve aynı kurallara göre yapılıyor. BES'in farkı sürece BES şirketi de dahil ediliyor. BES şirketinin sürece dahil edilmesi akışa bir katman daha ilave edilmesine neden oluyor. Ayrıca BES'te nakitte kalınmaması her fon dağılım değişikliği işleminde bir satış+bir alış işleminin gerçekleştirilmesine neden oluyor.

Zeynep Candan Aktaş

Bireysel emeklilik, benim için çalışma hayatı boyunca farkında olmadan temellerini attığım, sistem uygulanmaya başlayınca, tam da bu temellerin üstüne oturan bir yapı. Amacım ne sistemi yermek ne de övmek. Ama şunu biliyorum: Bizim gibi ülkeler dünyanın para bolluğuna boğulduğu geçtiğimiz 15-20 yılı yatırım yerine, tüketerek geçirdi. Borcu olmayanlar neredeyse parmakla gösterilir oldu. Önümüzdeki dönem bu borçların ödenme zamanı gelecek. Ancak biz halk olarak tasarruf yapmıyoruz, yapamıyoruz. Bunun nedenleri farklı olsa da gerçek şu ki, artık biriktirmek zorundayız. Bu bireysel emeklilik yoluyla olur, şahsi yatırımlarla olur, altın alarak olur, bankada mevduat yoluyla olur, dövizle olur… Herkesin kendi tercihi. Ben burada bireysel emeklilik sistemi içindekilerin sistemi tanımasını, sistemden nasıl daha fazla verim alabileceğinin yollarını, katılımcının lehine ve aleyhine olabilecek gelişmeleri yazmak, duyurmak istiyorum. Bu arada katılımcılar da sistemle ilgili düşüncelerini, sistemden beklentilerini, kendileri için olumlu ve olumsuz yönleri, merak ettikleri soruları yazarlarsa, bunları tartışırız, elimizden geldiğince sorulara cevap veririz ve en önemlisi belki ilgililere, yetkililere sesinizi duyurabiliriz.

Teknik analiz ise daha Türkiye’de teknik analizin ‘T’si ortalarda yok iken, kareli defter yapraklarını birbirine ekleyerek oluşturduğum grafiklerle başladı. 1990’dan beri fiyatların hareketini merak ediyorum ve anlamaya çalışıyorum. Bunun için okuyor, araştırıyor ve bildiklerimi piyasada test ediyorum. Kazandığım da oluyor, kaybettiğim de. Ancak artık şunu net olarak biliyorum, piyasalarda kazanmanın tek yolu kendinizi tanımak ve kendi kapasitenizde riskler alabilmektir. Kapasitenizi aşan risk sizi uyutmaz, kapasitenizin altındaki risk de kazandırmaz. Bu dengeyi kurabilir, üstüne de teknik analiz yöntemlerini uygulayarak alım-satım zamanlarını ve fiyatlarını öngörebilirseniz, kazanmamanız için bir sebep kalmaz.

Yaklaşık 20 yıldır ekonomi dergilerinde, gazetelerde piyasaya ilişkin öngörüler, gerçekleşmeler, teknik analiz grafikleri üzerinden yorumlar yazıyorum. Bunlar arasında Trend Dergisi, Yeni Yüzyıl, Radikal, Ekonomik Bülten, Tekborsa, Gazete Vatan, Milliyet, gibi birçok dergi ve gazete var. Halen bireysel emeklilik ile ilgili yazılarım Para Dergisinde, Teknik analiz ile ilgili yazılarım Ekonomist dergisinde yer alıyor.

Ayrıca teknik analiz ve bireysel emeklilik alanında gerek sınıf içi gerek internet üzerinden eğitimler veriyorum. www.borfin.com.tr adresinde başlangıç düzeyinde teknik analiz eğitimim ve bireysel emeklilik eğitimlerim mevcuttur.